1
00:00:49,016 --> 00:00:53,352
South Pacific ƒukpo sue sia
ɖewohĩ madze nu geɖe o.

2
00:00:54,688 --> 00:00:59,425
Gake to aɖee wònye tsã
si kɔkɔ wu ƒutsotsoeawo.

3
00:01:02,463 --> 00:01:05,598
Fifia ƒã hafi wògbãa eƒe gogloƒe.

4
00:01:09,203 --> 00:01:13,239
Ke hã egahea amewo kokoko
gbemelã gbogbo aɖewo siwo wɔ nuku ŋutɔ.

5
00:01:20,814 --> 00:01:23,583
Ƒukpo akpe geɖe le afima
abe ale si wòle ene

6
00:01:23,684 --> 00:01:26,853
kaka ɖe Pasifik-ƒua dzi, .

7
00:01:26,954 --> 00:01:29,889
eye agbe yɔ wo katã me fũ.

8
00:01:37,297 --> 00:01:41,367
Eyata nukae dzi ɖe kpɔtɔ
Pasifik-towo dzi va ɖo esia dzia?

9
00:01:57,050 --> 00:01:58,885
Egoglo kilometa adre kloe, .

10
00:01:58,986 --> 00:02:02,722
Pasifik ye nye tsi si goglo wu
le ɣletinyigba dzi.

11
00:02:04,391 --> 00:02:05,691
Gake ɣeaɖewoɣi la, .

12
00:02:05,793 --> 00:02:08,628
atsiaƒu gɔme daa tu yia tsia dzi.

13
00:02:11,698 --> 00:02:15,234
Kpɔ dzɔdzɔme ƒe nukpɔkpɔ siwo mebɔ o dometɔ ɖeka ɖa...

14
00:02:20,307 --> 00:02:23,109
...ƒukpo yeye aɖe wɔwɔ.

15
00:02:25,846 --> 00:02:28,848
Esia nye Kavachi le Solomon Ƒukpowo dzi...

16
00:02:30,684 --> 00:02:34,120
...ame siwo doa vevie nu wu dometɔ ɖeka
dzoto siwo le atsiaƒu te le xexeame.

17
00:03:13,760 --> 00:03:18,831
Le ƒe 100 siwo va yi me la, Kavachi do
le ƒutsotsoeawo tame zi ʋɛ aɖewo ko, .

18
00:03:18,932 --> 00:03:21,934
gake vaseɖe fifia la, viɖe aɖeke medze edzi o.

19
00:03:22,970 --> 00:03:26,172
Ƒutsotsoe sesẽwo
yi edzi nànɔ eƒe agbagbadzedzewo kplɔm dzoe.

20
00:03:29,209 --> 00:03:32,511
Esia nye Pasifik-ƒua ƒe nukpɔkpɔ
abe alesi wokpɔe tso yamenutome ene - .

21
00:03:32,613 --> 00:03:37,750
tsi gã aɖe si tsyɔa edzi
Anyigba ƒe akpa etɔ̃lia kloe.

22
00:03:39,086 --> 00:03:42,588
Egbea la, atsiaƒu gã sia ƒe 1 % koe nye anyigba, .

23
00:03:42,689 --> 00:03:47,226
eye eƒe anyinɔnɔ ƒe fe le eƒe akpa gãtɔ ŋu
na ŋusẽ siwo daa bɔmb la

24
00:03:47,327 --> 00:03:49,929
ƒe dzotowo abe Kavachi ene.

25
00:03:52,199 --> 00:03:55,868
kilometa 1,500 le equator ƒe dziehe gome, .

26
00:03:55,969 --> 00:04:00,673
ɖewohĩ ƒuƒoƒo si xɔ ŋkɔ wu
ƒe dzoto ƒukpowo le xexeame - .

27
00:04:00,741 --> 00:04:02,508
Hawaii...

28
00:04:05,445 --> 00:04:09,715
...egakpɔtɔ nye esiwo me dzotowo le wu dometɔ ɖeka
nuto siwo me wowɔa dɔ le le Anyigba dzi.

29
00:04:16,556 --> 00:04:19,225
Eye esiae nye Kilauea.

30
00:04:21,361 --> 00:04:25,431
Abe dzotowo katã ene la, wotsɔa pɔmpiwo ɖoa eŋu
yi ɖe Anyigba ƒe dzime tututu - .

31
00:04:25,532 --> 00:04:28,935
agakpe dzodzoe kple dziku gbogbo aɖewo ƒe aƒe.

32
00:04:33,774 --> 00:04:36,776
Dzidzedze tso kilometa 60
le atsiaƒu gɔme, .

33
00:04:36,877 --> 00:04:41,814
dzokpe sia si dzo madzudzɔmadzudzɔe
ƒe 25 sɔŋ.

34
00:04:51,158 --> 00:04:52,792
Le togbɛ siwo le anyime la, .

35
00:04:52,893 --> 00:04:55,661
dzokpea zɔa mɔ
le esi mede meta 100 le gaƒoƒo ɖeka me o, .

36
00:04:55,762 --> 00:04:58,898
eƒe ŋusẽ dziŋɔ la ƒe akpa sue aɖe ko dede asi.

37
00:05:04,938 --> 00:05:06,839
Naneke mate ŋu anɔ agbe o

38
00:05:06,940 --> 00:05:08,941
avɔ sia si le dzudzɔ tum.

39
00:05:17,084 --> 00:05:18,884
Esi anyigba ƒe gogloƒea le fafam la, .

40
00:05:18,986 --> 00:05:23,155
dzokpe lae kɔae ɖe dzi
gakpɔtɔ le sisim le ete.

41
00:05:30,197 --> 00:05:33,332
Ŋgɔyiyia medzudzɔna o
eye womate ŋu agblɔe ɖi o, .

42
00:05:33,433 --> 00:05:36,068
mɔfiame tɔtrɔ ɣeyiɣi aɖeke maxɔmaxɔ.

43
00:05:51,885 --> 00:05:54,920
Wokplɔa mɔ siwo le afisia ɖa edziedzi

44
00:05:55,022 --> 00:05:58,891
eye woɖi ɖewo fifia
le kpe si didi meta 35 te.

45
00:06:16,143 --> 00:06:18,611
Le ƒe 20 siwo va yi me la, .

46
00:06:18,712 --> 00:06:23,215
aƒe siwo wu 200 gbã
to Kilauea ƒe sisi dzi.

47
00:06:26,153 --> 00:06:27,953
Eye mewu enu ɖe ​​afisia o.

48
00:06:34,194 --> 00:06:36,695
Tɔsisi siwo me kpe si nye tsi le
nyrɔ ɖe agakpewo dzi

49
00:06:36,797 --> 00:06:38,964
eye wòge ɖe tsi si le ete la me.

50
00:06:42,969 --> 00:06:45,905
Esiae nye ŋgɔgbe fli
le aʋa si wowɔna le yame ƒe nɔnɔmewo dome me.

51
00:06:59,352 --> 00:07:02,388
Wokplɔa dzokpea ƒe akpa gãtɔ dzonae
hafi wòate ŋu anɔ anyi.

52
00:07:19,473 --> 00:07:23,809
Gake, sentimeta ɖesiaɖe, ƒukpoa tsina.

53
00:07:29,116 --> 00:07:32,318
Le ƒutsotsoeawo te la, aʋa la le edzi yim.

54
00:07:37,657 --> 00:07:42,595
Esi dzokpea le tsia ƒom la, ele bibim
le dzoxɔxɔ si wu Celsius 1,000 me.

55
00:07:49,469 --> 00:07:53,973
Tsi fafɛ siwo tso gogloƒe
na eƒe dzoxɔxɔ naɖiɖi ŋutɔ, .

56
00:07:54,074 --> 00:07:57,977
asiɖeɖe le dzoxɔxɔ ŋu
si me tsonu siwo ate ŋu awó.

57
00:08:09,256 --> 00:08:11,157
Dzokpe la le avu wɔm yi edzi, .

58
00:08:11,258 --> 00:08:15,094
gake ɣeyiɣi ƒe nya koe wònye
hafi eƒe dzo natsi.

59
00:08:32,712 --> 00:08:35,981
Zitɔtɔa hea amewo ƒe susu.

60
00:08:37,951 --> 00:08:42,421
Gake anye ɣeyiɣi aɖe
hafi wòanɔ dedie be woanɔ afisia.

61
00:08:44,758 --> 00:08:46,492
Wokɔe ɖe atsiaƒu me, .

62
00:08:46,593 --> 00:08:51,697
Hawaii ƒe dzokpe la wɔ aʋatso
anyigba yeye si ƒe lolome nye kilometa 2.5 sq kloe

63
00:08:51,798 --> 00:08:53,933
le ƒe siwo mede ƒe 25 o me.

64
00:08:55,302 --> 00:08:57,603
Enye vuvɔ, kpe sesẽ - .

65
00:08:57,704 --> 00:09:00,839
viviti, ŋɔdzidoname kple kuviatɔ.

66
00:09:00,941 --> 00:09:04,977
Gake anyigbadzinɔla aɖewo li
ame si ɖeko womahe ɖe megbe o.

67
00:09:07,280 --> 00:09:12,384
'Ohi'a lehua, si nye afima numiemie kple dzesi
ƒe Hawaii, le gbãtɔwo dome

68
00:09:12,485 --> 00:09:15,054
be wòakpɔ dzidzedze le anyigba yeye sia dzi.

69
00:09:16,856 --> 00:09:20,859
Gbe sia si le abe lãgbalẽ ene la atsi
ɖe ati si kɔkɔ meta 30 me, .

70
00:09:20,961 --> 00:09:24,697
eƒe seƒoƒo siwo le keklẽm la nuɖuɖu
na xevi vovovowo, .

71
00:09:24,798 --> 00:09:27,299
abe Hawaiitɔwo ƒe anyitsi ƒomevi siawo ene.

72
00:09:32,472 --> 00:09:35,107
Gake aleke le anyigba dzi nuku ate ŋu azu ati

73
00:09:35,208 --> 00:09:39,878
le teƒe si anyigba mele o
eye tsi nyui ƒe dzesi aɖeke meli oa?

74
00:10:01,334 --> 00:10:04,136
‘Ohi’a ƒe ke didi siwo mesẽ o

75
00:10:04,237 --> 00:10:07,106
woto woƒe mɔ to doawo me

76
00:10:07,207 --> 00:10:13,178
eye woage ɖe agakpe la me goglo
le tsi kple nunyiame siwo xaxa la didi me.

77
00:10:14,914 --> 00:10:19,184
Woƒe didia kplɔa wo
na xexe ɖedzesi aɖe si le anyigba te.

78
00:10:29,429 --> 00:10:34,366
Ɣeaɖeɣi la, dzokpe ƒe tɔsisi aɖe si nɔ dzadzam
si to afisia tututu.

79
00:10:34,467 --> 00:10:37,703
Esi wòtɔ la, .
esia koe nye nusi susɔ...

80
00:10:39,939 --> 00:10:41,740
...lava ƒe mɔ̃ aɖe...

81
00:10:47,113 --> 00:10:48,747
...yibɔ dzẽ, .

82
00:10:48,848 --> 00:10:50,783
tsidzadza ɣesiaɣi...

83
00:10:50,884 --> 00:10:53,052
eye vuvɔ nɔ wɔwɔm ŋutɔ.

84
00:10:56,756 --> 00:11:00,159
Ðe nane ate ŋu anɔ agbe le xexe sesẽ sia mea?

85
00:11:01,227 --> 00:11:03,462
Nukutɔe la, ẽ.

86
00:11:03,563 --> 00:11:07,700
Dɔlékuiwo ƒe akpa aɖewo le gliawo ŋu, .
nuɖuɖu si me tomenuawo le

87
00:11:07,801 --> 00:11:10,636
le dzoto ƒe kpea ŋutɔ me.

88
00:11:14,074 --> 00:11:15,874
Gake menye ema koe o.

89
00:11:30,090 --> 00:11:33,659
Esiae nye ŋku sue si ƒe ŋkuwo lolo
adedada akpɔkplɔ - .

90
00:11:33,760 --> 00:11:36,795
ŋkɔ si wodi be yewoanya na akpɔkplɔ ɖesiaɖe, .

91
00:11:36,896 --> 00:11:39,898
tsɔ kpe ɖe amesi ƒe ŋkuwo mewɔa dɔ boo o ŋu.

92
00:11:41,000 --> 00:11:44,536
Gake le viviti blibo me la, .
ŋkuwo meɖea vi boo aɖeke o.

93
00:11:54,481 --> 00:11:58,317
Togbɔ be mate ŋu akpɔe o hã la, .
akpɔkplɔa le ha dem.

94
00:12:04,257 --> 00:12:06,759
Kriket siwo mebɔ o la lia kpeawo...

95
00:12:17,537 --> 00:12:20,139
...eye tomeka siwo me kɔ nyuie

96
00:12:20,240 --> 00:12:23,675
kple millipedes siwo le abe notsi ene la dia nuɖuɖu.

97
00:12:23,777 --> 00:12:26,545
Amesiawo nye agado ŋuti nunyala bibiwo, .

98
00:12:26,646 --> 00:12:28,514
alo troglobites, .

99
00:12:28,615 --> 00:12:31,150
eye womedzona le dzokpe ƒe mɔ̃a me gbeɖe o.

100
00:12:31,251 --> 00:12:34,219
Le ɣeyiɣi aɖe megbe la, wo dometɔ akpa gãtɔ bu
woƒe ŋkuwo kple amadede...

101
00:12:35,922 --> 00:12:37,956
...abe numiemie ƒe hopper sia ene.

102
00:12:39,926 --> 00:12:42,428
Dɔwɔwɔ aɖe le eƒe asike ŋu wòdi be yeanya nu tso eŋu.

103
00:12:42,529 --> 00:12:46,365
Lã lénu ɖesiaɖe si le eɖum tso megbe
woagblẽe ɖi naneke manɔmee

104
00:12:46,466 --> 00:12:49,468
ke boŋ ɖa si doa dziku na ame, si le abe wax ene la ƒe nu me.

105
00:12:56,443 --> 00:12:59,845
Esia nye teƒe si gbɔgbɔwo ƒe ɖoɖoezizi le - .

106
00:12:59,946 --> 00:13:04,383
viɖe si ŋu kakaɖedzi le na
adela si ƒe ŋkuwo le sue eye ŋku gã le eŋu.

107
00:13:04,484 --> 00:13:06,552
Esi eƒe afɔfu siwo sea veve ŋutɔ ta la, .

108
00:13:06,653 --> 00:13:10,022
ate ŋu afɔ nu
ʋuʋu suetɔ kekeake le yame...

109
00:13:14,093 --> 00:13:19,465
...eye wòsea kriket la ƒe anyinɔnɔ gɔme
ɣeyiɣi didi aɖe hafi wòate ɖe eŋu ale gbegbe be wòate ŋu adze ame dzi.

110
00:13:28,475 --> 00:13:31,143
Esi lã siwo woléna la mesɔ gbɔ o ta la, .

111
00:13:31,244 --> 00:13:34,046
esia ate ŋu anye eƒe nuɖuɖu mamlɛtɔ hena ɣeyiɣi aɖe.

112
00:13:35,582 --> 00:13:38,116
Esi kekeli aɖeke menɔ anyi o eye numiemiewo mesɔ gbɔ o ta la, .

113
00:13:38,218 --> 00:13:41,386
eŋutinunyala bibiwo koe tsi agbe le afisia.

114
00:13:42,789 --> 00:13:46,525
Gake menye nenemae o
na dzokpe ƒe mɔ̃wo katã.

115
00:13:49,863 --> 00:13:55,801
Hawaii ƒe dzigbeɣedzeƒe gome, si le tsatsam
equator, abe Galápagos Ƒukpowo ene.

116
00:14:00,039 --> 00:14:05,277
Abe alesi wòle le Hawaii ene la, dzoto aɖewo siwo le afisia
gakpɔtɔ le dɔ dzi vevie.

117
00:14:21,928 --> 00:14:25,397
Isabela ƒe ƒuta - .
ƒukpo gãtɔ kekeake - .

118
00:14:25,498 --> 00:14:28,267
dzoto ƒe kpewo tsyɔ edzi.

119
00:14:29,569 --> 00:14:34,106
Le afisia la, lã ƒomevi aɖe si to vovo kura
woate ŋu akpɔe le kpe gbadzɛwo me.

120
00:14:40,647 --> 00:14:43,282
Galápagos penguin ƒe viwo.

121
00:14:47,720 --> 00:14:51,323
Ne dzokpe ƒe mɔ̃awo meli o la, .
womatsi agbe o.

122
00:14:52,892 --> 00:14:57,563
Fafa eye bebeƒe le wo me, tubeawo le
vidzikpɔƒe deblibo, si kpɔa kokloziawo ta

123
00:14:57,664 --> 00:15:00,766
tso dzoxɔxɔ si metsɔa ke o si le gota gbɔ.

124
00:15:05,939 --> 00:15:09,007
Kekematsɔmatsɔ ne ènye penguin, si nye.

125
00:15:12,979 --> 00:15:17,783
Ðeko Galápagos-penguin tsitsiwo te ŋu nɔa te ɖe enu
nane si kokloziawo mate ŋu awɔ haɖe o wɔwɔ.

126
00:15:19,519 --> 00:15:22,020
Wotsɔa tsi ƒua tsi.

127
00:15:33,533 --> 00:15:35,834
Ame tsitsiawo nyrɔa wo ɖokui ɖe tsi fafɛwo me

128
00:15:35,935 --> 00:15:38,704
siwo zɔ mɔ
tso Antarctic-ƒua dzi katã.

129
00:15:47,580 --> 00:15:50,182
Amekae gblɔ be penguinwo mate ŋu adzo o?

130
00:16:16,743 --> 00:16:19,711
Nuɖuɖu gbogbo aɖewo le afisia, .
abe tɔmelãwo ƒe sukuwo ene

131
00:16:19,812 --> 00:16:24,182
wohea wo yia bebeƒea
ƒe ƒuta siawo siwo dzi kpewo le, siwo me dzotowo le.

132
00:16:46,239 --> 00:16:48,774
Gake esime dzilawo le gota le tɔƒo dem la...

133
00:16:50,243 --> 00:16:52,611
...woƒe viwo ɖeɖe le aƒeme.

134
00:16:55,014 --> 00:16:57,949
Esi míetrɔ yi dzokpe ƒe mɔ̃a me la, .

135
00:16:58,051 --> 00:17:01,053
nane le tsatsam le afima.

136
00:17:06,759 --> 00:17:11,229
Sally Lightfoot ƒe kpakpaluʋui aɖe
penguin le susu me nɛ.

137
00:17:21,607 --> 00:17:26,578
Viviti do, eyata kpakpaluʋui la mate ŋu aka ɖe edzi o
nusi tututu wòtsi tre ɖe eŋu.

138
00:17:41,527 --> 00:17:44,996
Fifia ya, woxɔe
geɖe wu alesi wòate ŋu awɔe.

139
00:17:48,401 --> 00:17:51,236
Ne ɖe wodo goe la, anye ne
ŋkeke ʋɛ aɖewo ko do ŋgɔ la, .

140
00:17:51,337 --> 00:17:53,739
nusi ado tso eme
ate ŋu ato vovo kura hafi.

141
00:17:53,840 --> 00:17:56,808
Kpakpaluʋuiwo nye lã lénu veviwo
ƒe penguin vidzĩwo.

142
00:18:02,348 --> 00:18:06,017
Le ɣetoɖoƒe gome ʋĩ, le Salomo Ƒukpowo dzi, .
nɔa agbe abe lã ene

143
00:18:06,119 --> 00:18:10,989
ema nɔ te ɖe nɔnɔme bubu aɖe dzi
ƒe dzotowo hena eƒe agbetsitsi.

144
00:18:13,626 --> 00:18:14,993
Dzoxᴐxᴐ.

145
00:18:29,609 --> 00:18:34,179
Do go megapode la, .
si wogayɔna be xevi si xɔa vidzidzi.

146
00:18:40,419 --> 00:18:45,423
Megapodewo wɔa dɔ sesĩe be yewoake ɖe wo ŋu
teƒe si sɔ nyuie si woadzi woƒe azi ɖo.

147
00:18:48,294 --> 00:18:51,229
Eye, akpe na ƒukpo sia tɔ
dzoto me tsidzɔƒewo, .

148
00:18:51,330 --> 00:18:54,533
teƒe ma nye afɔ ɖeka alo eve pɛ ko
le kea te, .

149
00:18:54,634 --> 00:18:57,469
afisi dzoxɔxɔa le
nye dzidzenu 33 si sɔ nyuie.

150
00:18:59,038 --> 00:19:03,141
Gake megapode aɖewo
edze abe mègadi vevie be yeaku nu abe ame bubuwo ene o...

151
00:19:07,413 --> 00:19:09,681
...eye esia ate ŋu ahe dzre vɛ ɣeaɖewoɣi.

152
00:19:24,564 --> 00:19:28,867
Esi wokpɔ nyaʋiʋlia gbɔ mlɔeba la, .
aʋadziɖula la daa azi

153
00:19:28,968 --> 00:19:31,736
eye wòtsɔa ke tsyɔa edzi.

154
00:19:33,239 --> 00:19:34,673
Dzilanyenye wu enu, .

155
00:19:34,774 --> 00:19:38,910
megapode la ƒe aŋgbawo
dɔ si xɔa ɣeyiɣi geɖe le vidzidzi me

156
00:19:38,978 --> 00:19:40,779
yi dzoto la gbɔ.

157
00:19:45,117 --> 00:19:47,953
Togbɔ be megapode la le dzidzedze kpɔm hã
le dzoto ƒe dzoxɔxɔ dzi, .

158
00:19:48,054 --> 00:19:49,888
trɔ yi Hawaii, .

159
00:19:49,989 --> 00:19:53,558
nuwɔwɔ aɖe li si tsina nyuie
le nusi tsi tre ɖe eŋu tututu dzi.

160
00:19:58,598 --> 00:20:00,899
Esia nye Mauna Kea...

161
00:20:02,969 --> 00:20:07,105
...dzoto si le alɔ̃ dɔm
kple Hawaii ƒe to kɔkɔtɔ kekeake.

162
00:20:08,908 --> 00:20:14,012
Ewɔ nuku ŋutɔ na ƒukpo si dzi dzoxɔxɔ le, .
sno xɔ eƒe ta dzi.

163
00:20:15,948 --> 00:20:19,684
Nu ʋɛ aɖewo koe ate ŋu anɔ agbe
le tsikpe ƒe kɔkɔme mawo tɔgbe me.

164
00:20:22,355 --> 00:20:25,624
Nudzodzoe siwo woda ɖe yame le afisia metsi tre ɖe mɔnukpɔkpɔ aɖeke ŋu o.

165
00:20:28,895 --> 00:20:33,398
Esi sno ƒe mo wɔ yaa alo tsi eme, .
wokuna vivivi.

166
00:20:41,841 --> 00:20:44,843
Gake menye nusianue nana vuvɔa o.

167
00:20:48,714 --> 00:20:51,182
Nu gbagbe sue siawo nye wekiu nudzodzoewo.

168
00:20:51,284 --> 00:20:54,819
Woƒe lãmenugbagbeviwo yɔ fũ
kple atike tɔxɛ aɖe si tsia tsikpe nu

169
00:20:55,021 --> 00:20:57,422
si wɔnɛ be woate ŋu anɔ agbe
ƒo xlã sno ƒe fli la.

170
00:20:57,523 --> 00:21:01,893
Le gɔmedzedzea me la, wekiu bugs
nye amagbeɖula siwo ɖua nuku, .

171
00:21:01,994 --> 00:21:06,264
gake woƒe dzidzimeviwo trɔ ɖe nɔnɔmeawo ŋu
na nɔnɔme sia si me fuléle le.

172
00:21:06,365 --> 00:21:09,200
Fifia esi ʋu ƒe vivi le esi ta la, .

173
00:21:09,302 --> 00:21:12,604
woawoe nye Pasifik-ƒua ŋutɔ ƒe vampire nudzodzoewo.

174
00:21:15,341 --> 00:21:19,577
Nu me ƒe akpa siwo ɖa abe aŋe ene la toa nu me
woƒe amesiwo ku eye wole kukum, .

175
00:21:19,679 --> 00:21:23,682
hafi woano nu
nusianu si wogblẽ ɖe eme.

176
00:21:28,220 --> 00:21:30,889
Wodzidzee tso atsiaƒu gɔme, .

177
00:21:30,990 --> 00:21:34,559
wekiu ƒe aƒe
nye to kɔkɔtɔ kekeake le xexeame...

178
00:21:36,395 --> 00:21:38,863
...ekɔ abe kilometa ɖeka ene wu Everest.

179
00:21:40,499 --> 00:21:43,268
Gake malé nuŋlɔɖi sia ɖe asi tegbee o.

180
00:21:45,404 --> 00:21:48,573
Le dzidziɖedzi ƒe miliɔn geɖe megbe la, .

181
00:21:48,674 --> 00:21:52,310
to sia le blewu gake kakaɖedzitɔe
kɔkɔme dzi ɖeɖe kpɔtɔ

182
00:21:52,411 --> 00:21:56,514
le sesẽme si nye sentimeta 20 me
ƒe 100 ɖesiaɖe.

183
00:21:57,850 --> 00:22:02,120
Le nyateƒe me la, elolo ale gbegbe
be ele atsiaƒu gɔme ƒom ɖe ete

184
00:22:02,221 --> 00:22:04,823
kple nyɔnyrɔ ɖe atsiaƒu me.

185
00:22:10,596 --> 00:22:15,900
Woate ŋu akpɔ Mauna Kea ƒe etsɔme le
Habɔbɔ ƒe Ƒukpo siwo le French Polynesia.

186
00:22:18,304 --> 00:22:23,308
Ƒukpo siawo ƒe towo yi dzi ŋutɔ tsã
kɔkɔ wu esia tso atsiaƒu gɔme.

187
00:22:28,948 --> 00:22:32,117
Ƒe miliɔn eve kloe enye sia

188
00:22:32,218 --> 00:22:35,754
tso esime woƒe dzotowo dzɔ
gbã to atsiaƒua me.

189
00:22:42,161 --> 00:22:45,697
Gake anyigba ƒe ʋuʋu le tsia ƒum
woƒe dzotowo ƒe nutowo me.

190
00:22:55,341 --> 00:22:58,543
Fifia dzidziɖedzi ɖeka koe dzɔna
le atsiaƒu ƒe kɔkɔme te tututu, .

191
00:22:58,644 --> 00:23:02,480
le nusi nɔ anyi tsã dzi
toa ƒe axa siwo le gbadzaa.

192
00:23:10,556 --> 00:23:14,192
Le tsi siwo me goglo o me
ƒo xlã ƒukpo aɖe ƒe nɔƒe, .

193
00:23:14,293 --> 00:23:17,462
koral-towo dona ɖe dzi ɖo ta anyigba.

194
00:23:26,305 --> 00:23:29,040
Le ƒuƒoƒo siwo katã le Pasifik-ƒua dzi dome la, .

195
00:23:29,141 --> 00:23:32,677
ƒutsotsoe siawo le didiƒe ʋĩ
kesinɔtɔwo wu le agbe me.

196
00:23:36,949 --> 00:23:40,018
Ame alafa geɖee li
koral ƒomevi vovovowo.

197
00:23:40,119 --> 00:23:45,590
Eye ame miliɔn geɖee le wo katã me
ƒe nuwɔwɔ suesuesue siwo woyɔna be polyps, .

198
00:23:45,691 --> 00:23:47,992
wo dometɔ ɖesiaɖe si wotsɔ ƒunukpeƒe sesẽ aɖe tsyɔ.

199
00:23:50,930 --> 00:23:53,298
Ƒumelãwo ƒe nɔƒee...
eŋutinunyala akpe geɖe...

200
00:23:54,934 --> 00:23:59,404
...abe razorfish siawo siwo tsakana ɖe
staghorn koral siwo ƒo xlã wo.

201
00:24:05,244 --> 00:24:08,413
Gake menye lã siwo katã le afisia hiã be woatsaka o.

202
00:24:13,819 --> 00:24:16,387
Ƒumelã ɣi siwo woyɔna be reef shark.

203
00:24:21,994 --> 00:24:27,832
Ƒumelã léla siwo le ƒuta ƒe tatɔ, siwo nye ƒumelã klitsu siawo
dzɔa tsiawo dzi le ƒutsotsoe sesẽwo me.

204
00:24:34,006 --> 00:24:35,740
Gake ne agbe siwo katã le ƒutsotsoe si le afisia me mele o la, .

205
00:24:35,841 --> 00:24:39,177
womate ŋu anɔ anyi le agbɔsɔsɔ sia me gbeɖe o.

206
00:24:51,423 --> 00:24:53,858
Ðewohĩ wole dɔ aɖeke wɔm fifia, .

207
00:24:53,959 --> 00:24:56,828
gake womanɔ nenema eteƒe nadidi o.

208
00:25:09,608 --> 00:25:11,276
Esi zã le dodom la...

209
00:25:11,377 --> 00:25:14,546
nuɖuɖu ƒe ɣeyiɣie wònye.

210
00:25:34,900 --> 00:25:38,703
Tɔmelã siwo wotsɔa aŋe wɔe la ƒoa ƒu ɖe koral-to siwo me goglo o la me
le nuɖuɖu didi me.

211
00:25:38,804 --> 00:25:43,007
Lã lénuwo le ŋkeke me, .
le zã me la, wozua lã lénuwo.

212
00:25:56,088 --> 00:25:58,957
Duƒuƒu dzo le 20mph, .

213
00:25:59,058 --> 00:26:01,960
tɔmelã siwo woyɔna be needlefish naa ƒumelã klitsu siwo le wo yome tim
duƒuƒu ɖe woƒe ga ta.

214
00:26:03,028 --> 00:26:05,063
Gake esesẽna be woasi le ame geɖe nu.

215
00:26:40,733 --> 00:26:44,535
Ŋkeke ƒe keklẽ ɖe ƒumelã bubu aɖe si ɖua ƒumelãwo fiana.

216
00:26:56,115 --> 00:27:00,718
Crown-of-thorns ɣletivimefakaka...
koral-wulawo.

217
00:27:02,221 --> 00:27:03,788
Esi wole woƒe lã lénu dzi tom, .

218
00:27:03,889 --> 00:27:09,727
woɖea nuɖuɖumeŋusẽ siwo trɔna
koral la ƒe eme va zu tsi.

219
00:27:09,828 --> 00:27:12,797
Emegbe wonoa nunyiameawo doa goe, .

220
00:27:12,898 --> 00:27:16,701
naneke megblẽ ɖi o
ke boŋ ƒunukpeƒe si le abe gbɔgbɔ ene.

221
00:27:20,639 --> 00:27:24,976
Le ŋkeke ʋɛ aɖewo ko me la, woate ŋu awu ame
ƒutsotsoeawo ƒe akpa gã aɖewo.

222
00:27:36,655 --> 00:27:40,525
Dzɔgbenyuietɔe la, koral ƒe kpeɖeŋutɔ si mebɔ o le esi...

223
00:27:42,761 --> 00:27:45,229
...Triton ƒe kpẽkuku.

224
00:27:55,474 --> 00:28:00,144
Èxɔe se alo mèxɔe se o, .
esia nye lã lénu si le tsa ɖim...

225
00:28:06,952 --> 00:28:13,057
...eƒe amewula pounce ɖee fia
ne ɣeyiɣia le du dzi ko hafi.

226
00:28:19,832 --> 00:28:21,599
Kalẽtɔ aɖe si mate ŋu adzɔ o ɖewohĩ.

227
00:28:21,700 --> 00:28:26,971
Gake Triton ƒe kpẽa ya nye
ɣletivimefakaka siawo dzi ɖuɖu si ŋu asixɔxɔ gã aɖe le.

228
00:28:29,842 --> 00:28:34,245
Eye ŋù ƒe fiakuku hã mele nenema o
koral-wula ɖeka kolia si le ƒuta.

229
00:28:35,614 --> 00:28:39,751
Nuyi siwo ɖa abe lãgbalẽŋudɔwɔnu ene
ƒe bumphead parrot tɔmelãwo

230
00:28:39,852 --> 00:28:43,054
hã tsɔ do aɖe de anyigba gbagbe sia me.

231
00:28:49,695 --> 00:28:52,497
Tɔmelã ɖeka ate ŋu aɖu eƒe mɔ to eme

232
00:28:52,598 --> 00:28:56,267
koral tɔn atɔ̃ si wɔ nuku ŋutɔ ƒe sia ƒe.

233
00:29:05,544 --> 00:29:11,449
Tɔmelã sue siwo nye akpɔkplɔ, tɔɖiayɔvi siwo le amadede vovovowo me
ƒe bumphead, hã le edzi.

234
00:29:16,221 --> 00:29:18,122
Gake wo katã wogbugbɔa nu vi aɖe...

235
00:29:19,224 --> 00:29:22,727
...abe koral si wotsɔ anyigba wɔe ene
dona abe ke ene.

236
00:29:26,665 --> 00:29:30,902
Esia nye ƒukpowo tutu
ƒe ƒomevi bubu aɖe.

237
00:29:32,070 --> 00:29:35,373
Eyata, Pasifik-ƒua tɔ aɖewo
ƒuta dzeani akpa gãtɔ

238
00:29:35,474 --> 00:29:38,276
do tso
vidzidzi si mede atsyã nu o.

239
00:29:43,715 --> 00:29:47,752
Le tsia tame, .
edze abe ɣeyiɣia tsi tre ɖe teƒe ɖeka ene.

240
00:29:47,853 --> 00:29:51,422
Gake Pasifik ƒukpowo dzi
le tɔtrɔm ɣesiaɣi...

241
00:29:51,490 --> 00:29:53,057
ne blewu.

242
00:29:56,094 --> 00:29:58,496
Esia nye Bora Bora...

243
00:29:59,998 --> 00:30:04,268
...dzoto aɖe si le nusi woate ŋu ayɔ me
"titina ƒe nuwuwu".

244
00:30:04,369 --> 00:30:07,805
Axa siwo le gbadzaa la ƒu kplakplakpla
yi atsiaƒua me yi ŋgɔe, .

245
00:30:07,906 --> 00:30:10,208
tutum ƒutsotsoea ɖa le ƒuta.

246
00:30:12,778 --> 00:30:14,512
Wowɔa tsita aɖe.

247
00:30:15,747 --> 00:30:19,317
Enye koral-ti siwo do ɖe gota ƒe ƒuƒoƒo
kple ke.

248
00:30:25,157 --> 00:30:28,793
Wokpɔ eta tso ƒutsotsoe sesẽawo si me
ƒe atsiaƒu si ƒo xlãe, .

249
00:30:28,894 --> 00:30:34,432
lã ƒomevi ɖesiaɖe yia sitsoƒe
le tsi fafɛ siawo siwo me goglo o me.

250
00:30:48,547 --> 00:30:51,549
Ame aɖewo xɔa akɔfafa
le woƒe dzedzeme si me dzideƒo le me.

251
00:30:53,485 --> 00:30:56,153
Gake ame bubuwo hã kpɔa bebeƒe le koral la me.

252
00:30:58,790 --> 00:31:03,794
Abe amesiawo bɔbɔ nɔ anyi eye wòsɔ ene
wotsɔ ŋkɔ na wo be Kristmasti ƒe nudzodzoewo, .

253
00:31:03,896 --> 00:31:07,865
nuɖuɖu ɖeɖe tso ƒutsotsoe fafɛawo me.

254
00:31:10,636 --> 00:31:15,172
Le ame geɖe gome la, woƒoa agbe bliboe
le koral-kpewo ƒe ƒuƒoƒoawo me.

255
00:31:20,746 --> 00:31:22,380
Mandarin tɔmelãwo.

256
00:31:22,481 --> 00:31:25,783
Wo dometɔ wuieve ate ŋu anɔ togbɛ ɖeka dzi.

257
00:31:25,884 --> 00:31:31,355
Atsuwo nɔa srɔ̃ dim ɣesiaɣi, .
eye hoʋiʋli sesẽ ŋutɔ.

258
00:31:32,791 --> 00:31:35,826
Nyaʋiʋliwo dzea egɔme kple nuxlɔ̃ame bubutɔe.

259
00:31:35,928 --> 00:31:40,231
Akɔta ƒe asike si le dzi yim
nye dzesi si me kɔ be woagbugbɔ ɖe megbe.

260
00:31:42,868 --> 00:31:46,470
Gake ɣeaɖewoɣi la, .
yiyi na jugular koe nye mɔ si dzi woato.

261
00:32:10,762 --> 00:32:15,366
Avuwɔwɔa wu enu, ɣeyiɣia de
be woadze asitsatsa gɔme.

262
00:32:17,235 --> 00:32:19,904
Vidzidzi nye nusi dzɔna kpuie.

263
00:32:21,239 --> 00:32:24,575
Emegbe wogblẽa aziawo ɖi
na tsi si le sisim ƒe nublanuikpɔkpɔ.

264
00:32:27,946 --> 00:32:33,250
Agbenɔnɔ le ta la me nɔ te ɖe gbesiagbenuwɔna aɖe dzi
tsi si woɖe tso atsiaƒu gbadzaa me.

265
00:32:35,787 --> 00:32:39,757
Esia sina toa mɔwo dzi yia eme
si dzɔdzɔme dometsotso siwo le ƒutsotsoeawo me wɔ.

266
00:32:42,294 --> 00:32:46,530
Le ƒutsotsoe ɖesiaɖe si le tɔtrɔm la, .
tɔsisi si me nunyiame kple nunyiamewo le si me mɔli le

267
00:32:46,632 --> 00:32:49,967
sina dona le tɔʋua me yia blɔa me.

268
00:32:54,439 --> 00:32:57,208
Esia hea agbe ƒomevi ɖesiaɖe.

269
00:33:04,016 --> 00:33:06,250
Ame ɖeka si vaa televisiondɔwɔƒeawo edziedzi

270
00:33:06,351 --> 00:33:09,587
nye manta-ya si le ʋuʋum blewuu.

271
00:33:15,794 --> 00:33:19,664
Eɖea nuwɔwɔ suesuesuewo ɖa
si le tsia dzi le ƒutsotsoeawo me.

272
00:33:38,684 --> 00:33:40,918
Gake nusiwo sɔ gbɔ wu esiwo woate ŋu atsa le afima.

273
00:34:05,677 --> 00:34:08,779
Snapper ƒe sukuwo xɔa ŋgɔ...

274
00:34:14,720 --> 00:34:17,688
...esi wònye gli si me fusiliers le
etutu nusiwo susɔ la ɖa.

275
00:35:07,439 --> 00:35:09,640
Le Anyiehe Pasifik-ƒua ƒe go kemɛ dzi la, .

276
00:35:09,741 --> 00:35:14,378
ɣeyiɣi yi edzi le eƒe akunya wɔm le kpe dzi.

277
00:35:16,381 --> 00:35:19,984
Ƒe miliɔn geɖe ƒe anyigbaʋuʋu kple nyɔnyrɔ̃
dzi ɖe kpɔtɔ

278
00:35:20,085 --> 00:35:24,789
dzoto ƒe to si le Maupiti
va ɖo nu sue aɖe ko wu togbɛ aɖe.

279
00:35:29,060 --> 00:35:31,762
Mlɔeba la, togbɛ sia hã nu ayi.

280
00:35:31,863 --> 00:35:35,232
Eye ne ewɔe la, .
adze abe alea ene...

281
00:35:37,335 --> 00:35:41,071
...Mataiva, si nye koral-ƒukpo aɖe.

282
00:35:43,475 --> 00:35:49,013
Esi wòkɔ ɖe ƒutsotsoeawo tame, si nye koral-ƒukpo aɖe tɔ
ƒuta ƒo xlã tsita aɖe si me goglo o.

283
00:35:53,151 --> 00:35:58,722
Afisi to sesẽ aɖe nɔ tsã la, .
fifia tsi koe li.

284
00:36:06,131 --> 00:36:10,935
Ƒukpo akpe geɖe le afima abe Mataiva ene
siwo ƒo xlã Anyiehe Pasifik, .

285
00:36:11,036 --> 00:36:15,673
woƒe lolome kple nɔnɔme ye afia
to dzoto gbãtɔa dzi.

286
00:36:31,389 --> 00:36:35,259
Ƒukpo aɖewo le goglo, .
woƒe asigɛwo megbã o...

287
00:36:38,597 --> 00:36:41,232
...esi ame bubuwo ya nɔ nenema
wobɔbɔe le nɔnɔme me

288
00:36:41,333 --> 00:36:43,500
to atsiaƒu ƒe sisi kple anyigbaʋuʋuwo dzi.

289
00:36:52,777 --> 00:36:56,180
Eye ʋɛ aɖewo keke ta ɖo didiƒe gãwo, .

290
00:36:56,281 --> 00:37:02,019
dzoto siwo ƒe lolome
eye ŋusẽ nye nu gã aɖe ŋutɔŋutɔ tsã.

291
00:37:08,026 --> 00:37:10,527
Rangiroa si le Franseawo ƒe Polynesia.

292
00:37:11,997 --> 00:37:13,831
Eƒe kekeme wu kilometa 30, .

293
00:37:13,932 --> 00:37:17,635
eƒe ta la lolo ale gbegbe be
ne èle tsia dzi le eƒe titina la, .

294
00:37:17,736 --> 00:37:20,804
màkpɔ anyigba le mɔ aɖeke nu o.

295
00:37:26,177 --> 00:37:28,746
Anyigbatutu ƒe ŋutinya
le Anyiehe Pasifik-ƒua dzi

296
00:37:28,847 --> 00:37:31,015
ate ŋu adze egɔme tso dzotowo ƒe wówo dzi...

297
00:37:32,584 --> 00:37:34,318
...gake mewu enu ɖe afima o.

298
00:37:34,419 --> 00:37:39,623
Dzoto aɖe wɔ ƒukpo aɖe le afisia ɣeaɖeɣi, .
gake eganyrɔ ɖe anyigba te.

299
00:37:39,724 --> 00:37:42,793
Fifia egava le dzidzim ɖe edzi ake.

300
00:37:50,468 --> 00:37:54,204
Esiae nye Kingman Reef si mebɔ o.

301
00:38:06,084 --> 00:38:09,620
Kilometa 3,000 kple edzivɔ
tso anyigbagã si te ɖe eŋu wu dzi, .

302
00:38:09,721 --> 00:38:13,857
enye koral-to mamlɛtɔ siwo me mekɔ o la dometɔ ɖeka
wogblẽ ɖe xexeame.

303
00:38:18,997 --> 00:38:22,032
Esi woxe mɔ ɖe tsaɖiɖi kple tɔƒodede nu le afisia ta la, .

304
00:38:22,133 --> 00:38:24,134
ƒutsotsoea te ɖe afima ŋu abe alesi nàɖoe ene

305
00:38:24,235 --> 00:38:27,905
yi Pasifik abe alesi wònɔ tsã ene...
hafi amegbetɔwo va ɖo.

306
00:38:42,754 --> 00:38:45,956
Nusiwo na Kingman nye ame tɔxɛ aɖe ƒe akpa aɖe

307
00:38:46,057 --> 00:38:48,926
nye koral ƒomevi 200 siwo wokpɔna le afisia.

308
00:38:51,696 --> 00:38:53,697
Gake nu bubu aɖe hã li.

309
00:38:54,766 --> 00:38:57,801
Eye ele kpekpem ɖe ƒutsotsoea tutu ŋu.

310
00:38:59,270 --> 00:39:00,838
Klam gãwo...

311
00:39:00,905 --> 00:39:02,840
le afisiafi.

312
00:39:05,343 --> 00:39:08,612
Nu geɖe wu esi nàkpɔ
le ƒutsotsoe bubu ɖesiaɖe si le xexeame dzi.

313
00:39:26,898 --> 00:39:32,069
Ne lãkle gãwo dzi vi la, wodoa wo ɖa
azi miliɔn geɖe de tsia me.

314
00:39:33,338 --> 00:39:37,608
Eye ne ame aɖe dze egɔme la, .
ame mamlɛawo katã kplɔnɛ ɖo kaba.

315
00:39:40,278 --> 00:39:43,881
Eteƒe medidina hafi atsiaƒua trɔna zu alilikpo o...kple agbe.

316
00:40:21,519 --> 00:40:24,521
Clam gãwo te ŋu nɔa agbe ƒe 50 kple edzivɔ.

317
00:40:24,622 --> 00:40:30,761
Gake woƒe kue le vevie ŋutɔ
va ɖo anyigba wɔwɔ dzi le Kingman Reef.

318
00:40:33,264 --> 00:40:37,468
Meta alafa ʋee siawo
ƒe koral-kpe gbadzɛwo kple lãkle kukuwo

319
00:40:37,569 --> 00:40:41,138
nye Kingman ƒe dzesi siwo woate ŋu akpɔ
le tsia tame...

320
00:40:42,407 --> 00:40:46,110
...si naa gbɔɖemeƒe xɔasi aɖe
na mɔzɔla siwo va yina.

321
00:40:51,616 --> 00:40:55,152
Mlɔeba la, nukuwo va
to atsiaƒu ƒe sisi kple xeviwo dzi

322
00:40:55,253 --> 00:40:58,222
atrɔe wòazu ƒukpo yeye.

323
00:41:09,300 --> 00:41:11,101
Eye ne wonya ɖo numiemiewo anyi ko la, .

324
00:41:11,202 --> 00:41:14,004
gbemelãwo metsi megbe kura gbeɖe o.

325
00:41:20,912 --> 00:41:24,014
Esi wonye mɔzɔla nyui siwo zɔa mɔ didi ta la, .

326
00:41:24,115 --> 00:41:27,584
fairy terns ƒukpo dzi-hopped
woƒe mɔ yi afisia yi French Polynesia.

327
00:41:29,921 --> 00:41:32,589
Amesiawo tɔgbuiwo
gake lorikeets blɔwo ya, .

328
00:41:32,690 --> 00:41:35,526
wotsɔ wo va afisia
si Polynesiatɔ gbãtɔ aɖewo ŋlɔ.

329
00:41:39,898 --> 00:41:44,034
Woate ŋu agblɔ be enye nu vevitɔ kekeake
afisi woayi ahiãviwo le.

330
00:41:49,073 --> 00:41:53,677
Togbɔ be tsi siwo le ƒuta siawo gbɔ hã
mègadze abe ame kpea ame akpa ene ɣesiaɣi o.

331
00:41:57,882 --> 00:42:03,387
Blacktip sharkwo trɔ ɖe nɔnɔmeawo ŋu
be woaƒu tsi le tsi si mede afɔ ɖeka o me.

332
00:42:03,488 --> 00:42:08,025
Wova ɖoa teƒe siawo siwo me goglo o
be woade tɔmelã suewo.

333
00:42:24,676 --> 00:42:28,579
Abe Kingman Reef ene la, dzesiwo katã
ƒe dzoto siwo nɔ ƒukpo siawo dzi va yi

334
00:42:28,680 --> 00:42:30,547
bu ɣeyiɣi didi aɖee nye sia.

335
00:42:30,648 --> 00:42:34,284
Gake ema manɔmee la, anyigba
mate ŋu adze egɔme le afisia gbeɖe o.

336
00:42:40,525 --> 00:42:43,060
Gake le Pasifik-ƒua ƒe ɣetoɖoƒe gome tututu la, .

337
00:42:43,161 --> 00:42:46,330
dzotowo ƒe asi kpe ɖe wo ŋu.

338
00:42:56,507 --> 00:43:00,577
Palau - Micronesia ƒe kpe xɔasi.

339
00:43:04,983 --> 00:43:10,921
Abe alesi wòle le ƒukpo geɖe siwo le Pasifik-ƒua dzi gome ene la, .
eƒe dzotowo ƒe towo gakpɔtɔ li.

340
00:43:13,825 --> 00:43:16,693
Le woƒe ƒuta godo
nye nukpɔkpɔ bubu siwo amewo nya nyuie.

341
00:43:18,162 --> 00:43:19,997
Mɔxenu ƒe ƒutsotsoewo.

342
00:43:21,366 --> 00:43:24,334
Eye koral-ƒukpo suewo hã.

343
00:43:29,374 --> 00:43:31,808
Gake le afisia la, nane li si to vovo.

344
00:43:31,909 --> 00:43:35,646
Palau ƒe ƒutsotsoewo
wofɔ tso gogloƒe, .

345
00:43:35,747 --> 00:43:39,783
menye blewu abe Kingman ene o, ke boŋ kasia.

346
00:43:43,855 --> 00:43:49,126
Ƒe miliɔn 35 enye sia la, anyigbaʋuʋu sesẽwo dzɔ
zi wo dzi wòkɔ wu ƒutsotsoeawo.

347
00:43:50,695 --> 00:43:54,598
Eye wowɔ Palau ƒe kpe ƒukpowo.

348
00:43:57,201 --> 00:43:59,936
Wo dometɔ aɖewo ƒe kɔkɔme dea meta 200.

349
00:44:03,174 --> 00:44:07,577
Agakpe siwo woɖe ɖe go la ɖee fia azɔ
woƒe agakpe ƒe gɔmedzedze ŋutɔŋutɔ.

350
00:44:09,013 --> 00:44:14,017
Enye limestone, si koral siwo wogbã la wɔ
kple blema gowo.

351
00:44:17,555 --> 00:44:22,292
Tso esime anyigbaʋuʋu mawo dzɔ la, .
tɔtrɔ gã bubu aɖe va le afisia.

352
00:44:23,661 --> 00:44:26,697
Le tsikpe ƒe ɣeyiɣi mamlɛtɔ ƒe nuwuwu la, .

353
00:44:26,798 --> 00:44:31,635
anyigba sia ƒe akpa gãwo
tsi ɖɔ esime tsikpeawo nɔ ƒoƒom.

354
00:44:32,837 --> 00:44:37,641
Le esia wɔwɔ me la, .
wowɔ ƒumelãwo ƒe ta siwo wu 70.

355
00:44:43,081 --> 00:44:44,981
Wotsoe ɖa tso gotagome xexeame gbɔ, .

356
00:44:45,083 --> 00:44:48,685
ta siawo na lã tɔxɛ aɖewo do.

357
00:44:50,188 --> 00:44:53,490
Amesiawo dometɔ ɖekae nye atsiaƒu me lã lénu aɖe
kple asike didiwo.

358
00:44:53,591 --> 00:44:58,528
Gake le afisia la, etrɔ zu...
tsaglãla si mewɔa nuvevi ame o, si ƒe nu léa dzi na ame.

359
00:45:02,834 --> 00:45:06,203
Zi geɖe la, tɔmelã suewo ɖua tɔmelã siwo woyɔna be jellyfish.

360
00:45:06,304 --> 00:45:09,172
Gake le taawo me la, lã siwo woalé la mesɔ gbɔ o.

361
00:45:12,877 --> 00:45:19,116
Eyata woƒe gaƒoɖokuiwo va zu aƒe na...
ƒumegbe suesuesue miliɔn geɖe siwo wɔa keklẽŋusẽ.

362
00:45:23,621 --> 00:45:28,625
Ne wole ɣe ƒe keklẽ me la, .
ƒumegbe siawo wɔa sukli, .

363
00:45:28,726 --> 00:45:33,263
siwo hã naa woƒe amedzrowo, .
ƒumelã si woyɔna be jellyfish, kple nuɖuɖu.

364
00:45:38,770 --> 00:45:43,039
Fifia, gbesiagbe la, ƒumelã siwo woyɔna be jellyfish
ʋuna toa ta la dzi, .

365
00:45:43,141 --> 00:45:45,575
ɣe ƒe akasa nu.

366
00:45:53,050 --> 00:45:56,953
Woƒe mɔxenu ɖeka kolia, si nye ɣeaɖewoɣi
anemone si dzea agbagba be yealé wo

367
00:45:57,054 --> 00:45:58,789
esime wole tsia dzi va yina.

368
00:46:03,728 --> 00:46:06,062
Eye ɣeaɖewoɣi la, edoa kpo nu.

369
00:46:13,771 --> 00:46:18,074
Eyata, esi afɔku boo aɖeke mele eme o ta la, .
kple nuɖuɖu si nuwuwu meli na o, .

370
00:46:18,176 --> 00:46:21,311
ƒumelã siwo woyɔna be jellyfish la dzi ɖe edzi...

371
00:46:26,851 --> 00:46:29,419
..eye wodzi ɖe edzi...

372
00:46:37,295 --> 00:46:39,262
..eye wòdzi ɖe edzi.

373
00:46:56,547 --> 00:47:02,018
Ewɔ nuku ŋutɔ be nàsusu be Palau
nye atsiaƒu si nuwuwu meli na o ƒe akpa aɖe ko tsã.

374
00:47:05,356 --> 00:47:07,657
Gake naneke menɔa anyi tegbee o.

375
00:47:13,097 --> 00:47:16,500
Dzidziɖedzi kple anyidzedze si nuwuwu meli na o
ƒe anyigba si le Pasifik-ƒua dzi

376
00:47:16,601 --> 00:47:21,371
ayi edzi awɔ nusiwo wɔ nuku
kple xexe wɔnukuwo abe esiawo ene.

377
00:47:33,584 --> 00:47:38,021
Le eƒe gɔmedzedze la, nusianu anɔ anyi ɣesiaɣi
dzɔdzɔmeŋusẽ si mexɔ se o la

378
00:47:38,122 --> 00:47:41,057
si wɔ anyigba le afisia
le gɔmedzedzea me la...

379
00:47:42,527 --> 00:47:45,262
..atsiaƒu me dzoto.

380
00:48:08,085 --> 00:48:09,986
Le nudzɔdzɔ siawo siwo kplɔ wo nɔewo ɖo la wɔwɔ me la, .

381
00:48:10,087 --> 00:48:14,291
ƒuƒoƒoa ɖe sinima le teƒe didi geɖe
le South Pacific ƒe go kemɛ dzi.

382
00:48:15,493 --> 00:48:20,363
Ƒukpo siawo siwo sa ɖe aga la nye aƒe
na gbemelã aɖewo siwo le etɔxɛ ŋutɔŋutɔ, .

383
00:48:20,464 --> 00:48:23,199
wo dometɔ geɖe ke ɖe eŋu
Anyigba ƒe teƒe bubu aɖeke meli o.

384
00:48:35,513 --> 00:48:39,616
Gake agbenɔnɔ le ƒukpo saɖeagawo dzi
va le asi aɖe ta.

385
00:48:39,717 --> 00:48:42,819
Tɔtrɔ ɖesiaɖe ate ŋu agblẽ nu le ame ŋu.

386
00:48:49,026 --> 00:48:53,830
Eye esiae nye nusi ƒuƒoƒoa va dze ŋgɔe
be woadze ŋgɔe le Galápagos Ƒukpowo dzi.

387
00:48:59,203 --> 00:49:01,404
Galápagos-towo le etɔxɛ ŋutɔ.

388
00:49:01,505 --> 00:49:05,308
Dzoto ƒe ƒukpo siawoe wònye ya
si ʋã Darwin.

389
00:49:05,409 --> 00:49:09,346
Eye le afisia la, woli
nuwɔwɔ ƒe xexlẽme wɔnuku aɖe

390
00:49:09,447 --> 00:49:12,148
siwo meli le xexeame ƒe teƒe bubu aɖeke o.

391
00:49:18,823 --> 00:49:22,592
Lã tɔxɛ siawo dometɔ ɖeka
nye Galápagos-ƒumelã si woyɔna be penguin.

392
00:49:22,693 --> 00:49:25,061
Eye esiae nye nusi ƒuƒoƒoa di be yewoaɖe.

393
00:49:29,100 --> 00:49:32,836
Nyitsɔ laa la, woƒe agbetsitsi va zu
kakaɖedzimanɔamesi si le dzidzim ɖe edzi.

394
00:49:32,937 --> 00:49:36,239
Eye ʋua me dɔwɔlawo nyae
esia ate ŋu ana sinimaɖeɖe nasesẽ ŋutɔ.

395
00:49:37,575 --> 00:49:41,211
Dzɔgbenyuietɔe la, fotoɖelawo si
kadodo kplikplikpli kple Galápagos.

396
00:49:41,312 --> 00:49:46,983
Richard Wollocombe wɔ dɔ abe gbemelãwo ene
mɔfiala le Galápagos ƒe geɖe.

397
00:49:52,556 --> 00:49:55,025
Enya penguin-wo ƒe kuxiwo, .

398
00:49:55,126 --> 00:49:57,694
eyata sinimaɖeɖe ƒe mɔzɔzɔ sia nye mɔnukpɔkpɔ
be yeanya nu geɖe.

399
00:49:59,730 --> 00:50:02,766
Nukutɔe la, amewo ƒe lɔlɔ̃e
ƒe ƒukpowo dzi

400
00:50:02,867 --> 00:50:05,502
siwo hee vɛ ŋutɔŋutɔ
kuxiawo dometɔ aɖewo.

401
00:50:05,603 --> 00:50:08,972
Kuxi gãtɔe nye, dzidziɖedzi gã si le...
tsaɖila agbɔsɔsɔme si yia Galápagos

402
00:50:09,073 --> 00:50:12,042
na be subɔsubɔdɔwɔƒewo
amesiwo naa nu tsaɖila mawo

403
00:50:12,143 --> 00:50:14,711
dzi adzɔnuwo ƒe agbɔsɔsɔ ɖe edzi
ƒukpowo dzi yiyi, .

404
00:50:14,812 --> 00:50:18,848
eye nu mawo ate ŋu anye esiwo me nu geɖe le
lã ƒomevi siwo gblẽa nu, lã ƒomevi siwo wotsɔ va, .

405
00:50:18,949 --> 00:50:23,119
si ate ŋu agblẽ nu geɖe ŋutɔ
ŋusẽ si wòkpɔna ɖe afima numiemiewo kple lãwo dzi.

406
00:50:24,922 --> 00:50:29,492
Richard nɔ mɔ kpɔm be yeaɖe sinima le atɔawo me
ƒe Galápagos penguins ƒe lãwo.

407
00:50:29,593 --> 00:50:32,762
Aleke gbegbe esia anɔ bɔbɔe enye si, .
ame aɖeke menya o.

408
00:50:38,002 --> 00:50:42,272
Egbegbe penguin ƒe xexlẽme
tsi tre ɖe 2,000, .

409
00:50:42,373 --> 00:50:47,177
si mede nenema kura o
wu alesi wònɔ ƒe 25 enye sia.

410
00:50:47,278 --> 00:50:52,215
Fifia lã ƒomevi siwo wotsɔ va la le nu bubuwo kpem ɖe eŋu
nyaƒoɖeamenu ɖe ​​penguin-wo ƒe agbe ŋu.

411
00:50:55,186 --> 00:50:58,054
Esi Richard va ɖo la, .
Galápagos dziɖuɖumegãwo

412
00:50:58,155 --> 00:51:01,791
nɔ woƒe ɖoɖowo me sẽm ɖe edzi.
Eye mɔɖeɖe mamlɛtɔ si wona be woaɖe sinima la hã

413
00:51:01,892 --> 00:51:04,928
nɔ anyi yi kpekpe aɖe me
kple Dukɔa ƒe Tsaɖibɔa ŋutɔŋutɔ.

414
00:51:07,465 --> 00:51:10,033
Wotso nya me be yewoawɔ nu aduadu
kple míaƒe sinimaɖeɖe.

415
00:51:10,134 --> 00:51:12,635
Eye dzi le wo dzɔm ŋutɔ
míele sinimaɖeɖedɔa wɔm

416
00:51:12,737 --> 00:51:16,306
elabena woate ŋu awɔ nu aduadu kpli mí
kple dzɔdzɔmeŋutinunya me numekuku aɖewo.

417
00:51:16,407 --> 00:51:20,043
Nu ʋɛ aɖewo koe wode dzesii kpɔ
le penguin ƒe atɔ me, .

418
00:51:20,144 --> 00:51:24,114
eyata sinimaɖeɖe ate ŋu aɖee afia
nuwɔna dodzidzɔname aɖewo.

419
00:51:24,215 --> 00:51:27,283
Edzɔa dzi nam ŋutɔ elabena nyemekpɔe kpɔ o
le television alo video ɖesiaɖe dzi, .

420
00:51:27,351 --> 00:51:28,685
eyata enye gbãtɔ.

421
00:51:30,387 --> 00:51:33,523
Gake sinimaɖeɖe mete ŋu dze egɔme o
enumake.

422
00:51:35,192 --> 00:51:39,462
Gbã la, ele be Richard ƒe dɔwɔnuwo nanɔ nenema
fumigated eye wotsɔe de nufamɔ̃ me

423
00:51:39,563 --> 00:51:43,967
be woawu nusianu si le agbe - numiemie alo
lã - si wotsɔ yi yameʋua me.

424
00:51:48,506 --> 00:51:53,276
Ewɔ nuku ŋutɔ be nàkpɔ alesi gbegbe...
adzɔgbeɖeɖe si le edzi yim le afisia le dɔ sia me.

425
00:51:53,377 --> 00:51:56,513
Wole míaƒe dɔwɔnuwo me tom
kple aɖu nyui ƒe akɔtaɖonu, .

426
00:51:56,614 --> 00:51:58,715
nusianu ɖeɖeɖa keŋkeŋ

427
00:51:58,816 --> 00:52:01,417
kple ŋkuléle ɖe nu nyuitɔ kekeake ŋu tsitotsito.

428
00:52:03,854 --> 00:52:06,489
Nusi gbɔ wòtso nɔ Dukɔa ƒe Tsaɖibɔa me
be woatsi dzi ɖe eŋu.

429
00:52:06,590 --> 00:52:08,958
Esusɔ vie ko afɔku aɖe dzɔ ɖe Isabela Ƒukpo dzi, .

430
00:52:09,059 --> 00:52:12,562
teƒe si tututu Richard nɔ mɔ kpɔm na
be woaɖe penguin-wo ƒe video.

431
00:52:12,663 --> 00:52:18,101
Gbɔ̃ ʋɛ aɖewo koe to gbɔ̃wo vɛ
wodzi ɖe edzi va ɖo 100,000 si wɔ nuku ŋutɔ.

432
00:52:18,202 --> 00:52:22,338
Woƒe lãnyinyi vovototomademadeameŋutɔe
gblẽ nu le anyigba ƒe nɔnɔme ŋu, .

433
00:52:22,439 --> 00:52:26,342
vɔvɔli kple nuɖuɖu dome gbegblẽ
atiglinyi gã tɔxɛawo ƒe ŋkɔ.

434
00:52:26,443 --> 00:52:29,078
Ele be woawɔ nane.

435
00:52:30,781 --> 00:52:33,716
Ecuador ƒe dziɖuɖua
xɔ aʋa la, .

436
00:52:33,818 --> 00:52:36,753
eye le nɔnɔme ɖesiaɖe me la, .
te ŋu tsrɔ̃ gbɔ̃ ɖesiaɖe ɖa.

437
00:52:53,871 --> 00:52:58,408
Esi gbɔ̃awo megali o ta la, .
anyigba ƒe nɔnɔme gaɖɔ kaba, .

438
00:52:58,509 --> 00:53:02,645
kple amewo ƒe agbɔsɔsɔ si le ƒukpoa dzi
atiglinyi gã xɔasiwo dzi ɖe edzi.

439
00:53:09,086 --> 00:53:13,156
Gbɔ̃wo ƒe amedzidzedzea mekpɔ ŋusẽ ɖe edzi o
ƒumelã siwo woyɔna be penguins.

440
00:53:13,257 --> 00:53:15,859
Gake nyaƒoɖeamenu bubuwo le penguin-wo ŋu

441
00:53:15,960 --> 00:53:17,627
eye menye amegbetɔwoe wɔ wo katã o.

442
00:53:20,331 --> 00:53:24,801
Galápagos penguins nye...
penguin siwo le anyiehe wu le xexeame.

443
00:53:26,003 --> 00:53:30,240
Eye ɖeko woate ŋu anɔ afisia le
tsi si fa miamiamia si me nunyiame geɖe le, .

444
00:53:30,341 --> 00:53:35,378
si sina tso Antarctic-ƒua dzi ke, .
si léa tɔmelã gbogbo aɖewo ɖe te - .

445
00:53:35,479 --> 00:53:36,646
penguin ƒe nuɖuɖu.

446
00:53:52,363 --> 00:53:54,497
Gake tɔtrɔ sue aɖe koe wònye
le tsi ƒe dzoxɔxɔ me

447
00:53:54,598 --> 00:53:57,500
ate ŋu atrɔ nuɖuɖutsoƒe sia kura.

448
00:53:57,601 --> 00:54:00,270
Eye nu ma tututue dzɔ.

449
00:54:06,277 --> 00:54:11,381
Le ƒe 1982 me la, enye esi sesẽ wu ɖesiaɖe si woŋlɔ ɖi kpɔ
El Niño dze ƒukpoawo dzi.

450
00:54:11,482 --> 00:54:14,884
El Niño, si nye dzɔdzɔmenudzɔdzɔ, .

451
00:54:14,985 --> 00:54:19,522
hea tsi dzodzoewo vɛ
si gblẽa tɔmelã gbogboawo ƒe ƒuƒoƒoawo dome.

452
00:54:19,623 --> 00:54:23,359
Esia wɔe be penguinwo ƒe vidzidzi do kpo nu

453
00:54:23,460 --> 00:54:26,029
eye woƒe xexlẽme dzi ɖe kpɔtɔ
to 70% kloe dzi.

454
00:54:31,936 --> 00:54:33,369
Ahoy afima!

455
00:54:33,470 --> 00:54:38,474
Le gaƒoƒo 72 megbe le nufamɔ̃ me la, Richard tɔ
sinimawɔnuwo to ŋkuléle ɖe wo ŋu me, .

456
00:54:38,575 --> 00:54:39,842
eye wònɔ klalo be yeadze mɔ.

457
00:54:39,944 --> 00:54:43,246
Wowɔ ɖeka kplii
Carolina Larrea Angermeyer, ƒe 1999 me tɔ.

458
00:54:43,347 --> 00:54:46,449
nutoa me dzɔdzɔmeŋutinunyala aɖe si lɔ̃ ɖe edzi
be yeakplɔ Richard

459
00:54:46,550 --> 00:54:49,852
yi teƒe aɖe si wònya
penguinwo wɔa atɔ edziedzi.

460
00:54:51,422 --> 00:54:54,657
Axɔ gaƒoƒo 16 sɔŋ
be woaɖo Isabela Ƒukpoa dzi.

461
00:54:54,758 --> 00:54:57,727
Le afima la, wokpɔ mɔ be yewoake ɖe kokloziawo ŋu

462
00:54:57,828 --> 00:55:00,964
woɣla ɖe agakpewo ƒe dowo me
si te ɖe ƒuta ŋu.

463
00:55:03,767 --> 00:55:06,369
Gake didia medze egɔme nyuie o.

464
00:55:10,808 --> 00:55:12,108
RICHARD: Nukae nye ema?

465
00:55:12,142 --> 00:55:15,778
Penguin kuku aɖe. Megakpɔ eve bubu le afima.

466
00:55:15,879 --> 00:55:17,747
- Èsusu be avue wònyea?
- Ɖewòhĩ.

467
00:55:17,848 --> 00:55:22,552
Nyemeka ɖe edzi o elabena menye nyitsɔ laa ŋutɔe o, .
eyata màte ŋu akpɔ eƒe akpa gãtɔ ŋutɔŋutɔ o.

468
00:55:22,653 --> 00:55:25,722
- Aʋala la le afima.
- Ẽ, aʋala lae le afima, .

469
00:55:25,823 --> 00:55:29,792
ke ŋutilã ƒe akpa mamlɛa, .
màte ŋu agblɔe ŋutɔŋutɔ o, elabena...

470
00:55:29,893 --> 00:55:34,163
RICHARD: Ŋutsu, àte ŋu axɔ nya ma dzi asea?
Etena ɖe ame dzi ŋutɔ nenye be avue WÒNYE.

471
00:55:34,264 --> 00:55:37,800
Eyata esia nye kuxiawo dometɔ ɖeka
le Galápagos, ƒe 1999 me.

472
00:55:37,901 --> 00:55:39,902
nye be míeto lã siwo naa no wo viwo vɛ

473
00:55:40,004 --> 00:55:43,606
be lã siawo metrɔ o
be woatsɔ aʋli ho kplii.

474
00:55:43,707 --> 00:55:45,641
Woyi edzi nɔ didia dim.

475
00:55:45,743 --> 00:55:48,411
Gake womekpɔe o
penguin ɖesiaɖe wɔa atɔ kura.

476
00:55:48,512 --> 00:55:50,913
Ele kokoko be míalé ŋku ɖe eŋu
atɔ bubu geɖewo, gake, um...

477
00:55:51,015 --> 00:55:53,816
Nyemesusu be mɔnukpɔkpɔ aɖeke asu mía si o
be woakpɔ penguin viwo le afisia.

478
00:55:53,917 --> 00:55:57,920
Carolina ɖo nudzodzoewo ƒe mɔ̃wo, .
abe alesi vɔvɔ̃wo hã nɔ anyi ene

479
00:55:58,022 --> 00:56:00,423
be xeviwo ƒe asrãdɔ
ate ŋu anye be eɖo ƒukpoawo dzi.

480
00:56:00,524 --> 00:56:02,058
Ðewohĩ kuxi sesẽ aɖe anɔ mía ŋu vie, .

481
00:56:02,159 --> 00:56:06,329
elabena nusi míenɔ mɔ kpɔm be míake ɖo
nye agbe, ke menye ku o.

482
00:56:06,430 --> 00:56:09,932
Míenɔ mɔ kpɔm be míake ɖe dzidzime yeye aɖe ŋu
ƒe penguin siwo le woƒe atɔwo me, .

483
00:56:10,034 --> 00:56:12,602
um, wo dzilawo ƒe beléle na wo.

484
00:56:12,703 --> 00:56:17,640
Eye dziɖeleameƒo gã aɖee wònye ŋutɔŋutɔ
be woake ɖe penguin kukuwo ko ŋu le afisiafi.

485
00:56:20,377 --> 00:56:23,112
Tsaɖiɖi le dzidzim ɖe edzi 10% ƒe sia ƒe
le Galápagos, .

486
00:56:23,213 --> 00:56:24,881
kple amewo gbɔ

487
00:56:24,982 --> 00:56:26,749
va ƒomevi siwo va dzea wo dzi.

488
00:56:26,850 --> 00:56:30,319
Manya wɔ be woawɔ dɔ o
fumigation ŋuti se sesẽwo

489
00:56:30,421 --> 00:56:34,824
woɖe sinimaɖemɔ̃a te
le amesiwo tsɔa nu tso duta vɛ kple asitsalawo dzi.

490
00:56:34,925 --> 00:56:39,629
South Pacific ƒukpo bubuwo, abe Hawaii ene, .
le aʋa ma ke wɔm.

491
00:56:39,730 --> 00:56:44,100
Afimae wobu akɔnta be lã ƒomevi yeye 30 sɔŋ le
va ɖona ƒe sia ƒe.

492
00:56:49,073 --> 00:56:53,009
Ŋkeke geɖe la, Richard kple Carolina
zɔ mɔ ƒo xlã ƒukpoawo

493
00:56:53,110 --> 00:56:55,411
penguin-tiwo ƒe atɔ didi.

494
00:56:55,512 --> 00:56:57,246
Eye mlɔeba la, nya nyui aɖee.

495
00:56:57,347 --> 00:57:02,985
Vidzĩ sue eve le mía si, .
koklozi siwo xɔ kwasiɖa eve ku ɖe koklozi gã sia ŋu, .

496
00:57:03,087 --> 00:57:04,821
bɔbɔ nɔ atɔ dzi si wogblẽ ɖi.

497
00:57:04,922 --> 00:57:07,990
Dzila eveawo siaa le gota le nu ɖum fifia
be woate kpɔ akpɔ egbɔ be wotsi agbe.

498
00:57:08,092 --> 00:57:10,793
Dzi dzɔm ale gbegbe!

499
00:57:10,894 --> 00:57:14,697
Mekpɔ gbɔdzɔe ŋutɔŋutɔ, ele nam be magblɔe.
Nyee nye...

500
00:57:14,765 --> 00:57:15,932
Phew!

501
00:57:17,734 --> 00:57:20,470
Richard wɔ dɔ kabakaba
be fotoɖemɔ̃a naɖo teƒea, .

502
00:57:20,571 --> 00:57:22,605
eye woɖo eƒe agbagbadzedzewo katã teƒe.

503
00:57:24,241 --> 00:57:26,843
Ame tsitsi aɖe ƒe nukpɔkpɔ gã aɖe
nuɖuɖu nana kokloziawo.

504
00:57:29,580 --> 00:57:34,417
Eye tsɔ kpe ɖe eŋu la, .
amedzro aɖe si womele mɔ kpɔm na o si va atɔa me.

505
00:57:36,787 --> 00:57:39,188
RICHARD: Kokloziawo melɔ̃e o
kpakpaluʋui la kura.

506
00:57:39,289 --> 00:57:45,061
Esɔ gbɔ be míagblɔ be nusi nɔa anyi ɖaa nɔ anyi
tit-for-tat si le edzi yim le atɔ me.

507
00:57:45,162 --> 00:57:48,331
Kpakpaluʋui la ayi ŋgɔ, .
eye penguin-awo aɖui.

508
00:57:48,432 --> 00:57:50,633
Emegbe kpakpaluʋui la agbugbɔ ɖe megbe
ɖe vɔvɔliwo me.

509
00:57:50,734 --> 00:57:53,269
Edoa dzidzɔ na ame ŋutɔŋutɔ hena ɣeyiɣi aɖe.
Edze abe ɖe wòvɔ̃ɖi ŋutɔ ene.

510
00:57:53,370 --> 00:57:56,973
Ao, mesusu be ebɔ kura o.
Nyemesusu be ema menye...

511
00:57:57,074 --> 00:58:00,810
Kakaɖedzitɔe la, ame aɖeke mekpɔe le Galápagos kpɔ o

512
00:58:00,911 --> 00:58:03,479
nusi yia edzi le atɔawo me le zã me.

513
00:58:03,580 --> 00:58:06,983
Eyata esia katã nye nu yeye ŋutɔ, yeye ŋutɔ
eye wòdoa dzidzɔ na ame ŋutɔ, ŋutɔ.


